Interview KNACK MAGAZINE (Aug 2020)

Op 12 augustus verscheen interview in KNACK MAGAZINE over mentale gezondheid van zorgverleners tijdens COVID19.

Knack Aug 2020

De journalist, Michel Vandersmissen, die het onderwerp goed kende, belde me met de vraag of ik op de hoogte was van “Agressie van bezoekers tegen zorgverleners”. Dit was me niet gekend maar kan me er wel iets bij inbeelden én uiteraard is dat nooit aanvaardbaar maar zeker niet in deze tijden.

De zorg voor de zorgverlener blijft me zorgen baren en ik kijk niet uit naar de komende maanden waar extra werkdruk kan ontstaan als mensen zich niet houden aan de veiligheidsmaatregelen. Zeker de druk op huisartsen vind ik verontrustend. Indien een echte tweede, of derde coronapiek eraan komt, in combinatie met de “gewone griep” dan weet ik niet welk effect dit gaat hebben. Ook het aantal opnames in ziekenhuizen wordt onderschat. Momenteel (mid aug 2020) zijn dat er zo’n 25-30 per dag. Lijkt niet veel maar dat is verdomd wel een hele afdeling (gelukkig niet per ziekenhuis), maar toch mag je deze aantallen niet onderschatten.

Dus oproep:

  • hou je afstand,
  • draag je mondNEUSmasker,
  • durf elkaar aanspreken als iemand het “vergeten” is,
  • tracht te genieten van je bubbel,
  • hou goed contact met elkaar en
  • lieve collega’s “SELFCARE IS NOT SELFISH” !

Meer informatie over dit onderwerp verscheen in de voorbije maanden uitgebreid in de pers. Hier een overzicht dat Deborah Seys voor me maakte:

De Zorgsamen Barometer in de media

Datum Media Titel Link
12/08 Knack Magazine Agressie van bezoekers tegen zorgverleners “Het is de druppel te veel” https://www.knack.be/nieuws/belgie/agressie-van-bezoekers-tegen-het-zorgpersoneel-het-is-de-druppel-te-veel/article-normal-1628577.html
03/07 Geestelijk gezond Vlaanderen De ZorgSamen Barometer: zorgverleners tonen veerkracht, maar psychologische ondersteuning blijft belangrijk

 

https://www.geestelijkgezondvlaanderen.be/de-zorgsamen-barometer-zorgverleners-tonen-veerkracht-maar-psychologische-ondersteuning-blijft
02/07 Artsenkrant We zijn zo moe https://www.artsenkrant.com/actueel/we-zijn-zo-moe/article-normal-48447.html
02/07 Artsenkrant Ervaringen delen kan helend werken https://www.artsenkrant.com/magazine/ervaringen-delen-kan-helend-werken/article-normal-48351.html
30/06 HR Magazine Zorgwerkers zijn veerkrachtig maar hebben nood aan psychologische steun https://hrmagazine.be/nl/posts/zorgwerkers-zijn-veerkrachtig-maar-hebben-nood-aan-psychologische-ondersteuning
29/06 Grenzecho Der Akku ist leer: Das Pflegepersonal leidet unter der Corona-Krise https://www.grenzecho.net/38170/artikel/2020-06-29/der-akku-ist-leer-das-pflegepersonal-leidet-unter-der-corona-krise?
29/06 Le Soir Coronavirus: près d’un soignant sur cinq veut changer de métier https://www.lesoir.be/310158/article/2020-06-29/coronavirus-pres-dun-soignant-sur-cinq-veut-changer-de-metier?fbclid=IwAR37dgquRc6FRKkmIF0xvABvikuvsIZqaqs0Yb-DRyeO5SnQ-mCcYx6vSL4
06/2020 Zorgwijzer magazine Veerkracht bijtanken op www.deZorgSamen.be https://zorgwijzermagazine.be/personeel_organisatie/veerkracht-bijtanken-op-www-dezorgsamen-be/
29/06 ATV Een op de vijf zorgverleners wil stoppen https://atv.be/nieuws/een-op-de-vijf-zorgverleners-wil-stoppen
29/06 HLN 1 of de 5 zorgverleners denkt aan stoppen https://www.hln.be/de-krant/1-op-de-5-zorgverleners-denkt-aan-stoppen-ik-heb-nog-nachtmerries~a2521c93/
29/06 Nieuwsblad Een op de vijf zorgverleners wil stoppen https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200629_05003953
29/06 Zorgnet Icuro De ZorgSamen Barometer: medewekers tonen veerkracht, maar psychologische ondersteuning blijft belangrijk https://www.zorgneticuro.be/nieuws/de-zorgsamen-barometer-medewerkers-tonen-veerkracht-maar-psychologische-ondersteuning-blijft
29/06 Trudo FM Resultaten ZorgSamen Barometer Medewerkers tonen veerkracht maar psychologische ondersteuning blijft belangrijk http://trudofm.be/2020/06/29/resultaten-zorgsamen-barometer-medewerkers-tonen-veerkracht-maar-psychologische-ondersteuning-blijft-belangrijk/
29/06 CT Paramedics Resultaten De ZorgSamen barometer https://ctparamedics.be/nl/blog/resultaten-de-zorgsamen-barometer
03/06 Vlaamse Ouderenraad Resultaten derde ZorgSamen barometer https://www.vlaamse-ouderenraad.be/onderzoek/welzijn-gezondheid-en-zorg/resultaten-derde-zorgsamen-barometer
3/06 Nursing Morele stress in tijden van corona https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7269895/
26/05 Vlaams Welzijnsverbond Resultaten tweede ZorgSamen barometer impact crisis op psychisch welzijn van de medewerkers zorg en welzijn blijft hoog https://www.vlaamswelzijnsverbond.be/nieuws/resultaten-tweede-zorgsamen-barometer-impact-crisis-op-psychisch-welzijn-van-medewerkers-zorg
15/05 De Morgen Angst en stress bij het zorgpersoneel is torenhoog https://www.demorgen.be/nieuws/angst-en-stress-bij-het-zorgpersoneel-is-torenhoog~b8027037/?referer=https%3A%2F%2Fnews.google.com%2F
15/05 De Standaard Zorgsector maakt zich zelf zorgen (en voelt zich schuldig) https://www.standaard.be/cnt/dmf20200515_04960487
15/05 HLN 1 op de 3 zorgverleners voelt zich schuldig uit vrees het virus over te dragen: “Thuis durven ze hun kinderen zelfs niet te knuffelen”

 

https://www.hln.be/de-krant/1-op-de-3-zorgverleners-voelt-zich-schuldig-uit-vrees-het-virus-over-te-dragen-thuis-durven-ze-hun-kinderen-zelfs-niet-te-knuffelen~a428ee4a/
15/05 Nieuwsblad Eén op drie zorgverleners kampt met schuldgevoelens en angst om familie te besmetten https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200515_04960477
15/05 Zorgnet Icuro Impact crisis op psychologisch welzijn van medewerkers in zorg en welzijn blijft groot (De ZorgSamen Barometer 2) https://www.zorgneticuro.be/nieuws/impact-crisis-op-psychisch-welzijn-van-medewerkers-zorg-en-welzijn-blijft-groot-de-zorgsamen
15/05 De Specialist Impact op psychologisch welzijn van zorgmedewerkers blijft groot (De ZorgSamen) https://www.despecialist.eu/nl/nieuws/impact-op-psychisch-welzijn-van-zorgmedewerkers-blijft-groot-de-zorgsamen.html
15/05 Domus Medica Resultaten 2e ZorgSamen Barometer: impact op zorgverleners blijft groot https://www.domusmedica.be/actueel/resultaten-2e-zorgsamen-barometer-impact-op-zorgverleners-blijft-groot
15/05 Medi-Sfeer Impact op psychisch welzijn van zorgmedewerkers blijft groot (De ZorgSamen) https://www.medi-sfeer.be/nl/nieuws/impact-op-psychisch-welzijn-van-zorgmedewerkers-blijft-groot-de-zorgsamen.html
14/05 Jobat Impact corona op zorgverlener niet te onderschatten https://www.jobat.be/nl/art/impact-corona-op-zorgverlener-niet-te-onderschatten
12/05 De Tijd Helft zorgverleners vermoeid en hyperalert https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie/algemeen/helft-hulpverleners-vermoeid-en-hyperalert/10226004.html
05/05 Zorgnet Icuro Online platform: De ZorgSamen: veerkracht van zorgverleners verhogen tijdens én na de crisis https://www.zorgneticuro.be/nieuws/online-platform-de-zorgsamen-veerkracht-van-zorgverleners-verhogen-tijdens-%C3%A9n-na-de-crisis
20/04 VUB Today Interuniversitair onderzoek legt zware impact COVID-19 op mentaal welzijn zorgverleners bloot https://today.vub.be/nl/artikel/interuniversitair-onderzoek-legt-zware-impact-covid-19-op-mentaal-welzijn-zorgverleners-bloot
16/04 Artsenkrant Kwart artsen ‘Angstig’ door COVID-19 https://www.artsenkrant.com/magazine/kwart-artsen-angstig-door-covid-19/article-normal-46359.html
11/04 Knack Vier op de tien zorgverleners heeft angst https://www.knack.be/nieuws/belgie/vier-op-de-tien-zorgverleners-heeft-angst/article-news-1587461.html?cookie_check=1594226019
11/04 De Standaard Enquête onder zorgverleners: een op de drie is bang, de helft is vermoeid https://www.standaard.be/zoeken?keyword=zorgsamen
11/04 HLN Zorgverleners voelen impact coronacrisis: meer dan helft is vermoeid, een op drie is bang https://www.hln.be/nieuws/binnenland/zorgverleners-voelen-impact-coronacrisis-meer-dan-helft-is-vermoeid-een-op-drie-is-bang~a42b5394/
11/04 Nieuwsblad De zorgverleners zijn om en vermoeid: niet gezond om je voortdurend af te vragen of je niet iets fout doet https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200410_04920133

 

11/04 Zorgnet Icuro Resultaten bevraging naar psychisch welbevinden bij zorgverleners: 3 tot 7 maal meer ernstige klachten https://www.zorgneticuro.be/nieuws/resultaten-bevraging-naar-psychisch-welbevinden-bij-zorgverleners-3-tot-7-maal-meer-ernstige
11/04 Vlaamse Vereniging van Klinische Psychologen Resultaten eerste de “ZorgSamen” barometer 3 tot 7 maal meer ernstige klachten https://vvkp.be/nieuws/resultaten-eerste-de-zorgsamen-barometer-3-tot-7-maal-meer-ernstige-klachten
  De Morgen Bijna twintig procent van zorgverleners denkt aan stoppen https://www.demorgen.be/nieuws/bijna-twintig-procent-van-zorgverleners-denkt-aan-stoppen~b5905c51/
  Planet Health De ZorgSamen, veerkracht voor iederen in zorg en welzijn https://nl.planet-health.be/zorg-gezondheid/de-zorgsamen-veerkracht-voor-iedereen-in-zorg-en-welzijn/
  Doctors4Doctors De ZorgSamen – Medewerkers tonen veerkracht, maar psychologische ondersteuning blijft belangrijk https://www.doctors4doctors.be/nieuws/de-zorgsamen-medewerkers-tonen-veerkracht-maar-psychologische-ondersteuning-blijft-belangrijk/?utm_source=rss&utm_medium=rss&utm_campaign=de-zorgsamen-medewerkers-tonen-veerkracht-maar-psychologische-ondersteuning-blijft-belangrijk
  MediSquare Een op drie zorgverleners is bang, de helft is vermoeid https://www.medisquare.be/index.php/2020/04/14/een-op-de-drie-zorgverleners-is-bang-de-helft-is-vermoeid/?lang=nl
  Verso Net Impact van crisis op psychisch welzijn blijft groot https://verso-net.be/themas/hrwijs/hrwijs-detail/2020/05/25/Impact-van-crisis-op-psychisch-welzijn-blijft-groot

 

Interview ZORGVISIE over Mentale Nazorg bij COVID-19

‘Mentale nazorg voor zorgverlener is bittere noodzaak’

De continue mentale druk op artsen, verpleegkundigen, schoonmakers en andere zorgwerkers is vergelijkbaar met de impact van een calamiteit. Zonder adequate psychische ondersteuning is er op lange termijn groot risico op klachten als burn-out en PTSS. ‘Mentale nazorg is niet nice-to-have, maar bittere noodzaak’, zegt professor Kris Vanhaecht, expert second victim. ‘Klinisch leiderschap is ook durven praten over emoties.’
coronavirus-gov

DE STANDAARD: ‘Veilige zorg blijft belangrijk, maar warme babbel ook’

INTERVIEW DOOR VEERLE BEEL, Journaliste De Standaard, en verschenen in de weekendkrant op zaterdag 22 december 2019, naar aanleiding van de beslissing van GZA ziekenhuizen om te stoppen met JCI accreditering.

 

Wat vindt u van de keuze van de GZA-ziekenhuizen?

Kris Vanhaecht: ‘Of het de juiste keuze is, zullen we nooit weten. Als de kwaliteit er dezelfde blijft of stijgt, zullen tegenstanders van accreditering (het systeem van internationale audits om een kwaliteitslabel te krijgen, red.) zeggen: zie je wel, het kan zonder. Als de kwaliteit dezelfde blijft of daalt, zullen de believers zeggen: het was een foute keuze. We zullen niet weten wie gelijk heeft, want het is bijna onmogelijk om dit wetenschappelijk te onderzoeken. Hun keuze is in elk geval moedig. Veel ziekenhuizen twijfelen op dit moment. Soms moet je durven te springen en iets in beweging zetten.’

De audits met het oog op de accreditatie hebben wel verbetering gebracht.

‘Zeker, veel schepen zijn erdoor van koers veranderd. De aandacht voor kwaliteit en zeker patiëntveiligheid is de voorbije jaren absoluut gestegen. Er was een extern systeem nodig om zo’n grote verandering in gang te zetten. Er zijn dus zeker niet alleen negatieve effecten. Maar de Vlaamse inspectie bleef actief, en ook de kwaliteitsindicatoren zijn er nog. Het is moeilijk om de effecten van die triade uit elkaar te halen.’

Artsen zouden het moe zijn dat de accreditaties zo hard inzetten op patiëntveiligheid. Er is ook tijd nodig voor de patiënt zelf.

‘Het klopt dat de accreditaties het meest op veiligheid hebben gefocust. Dat is belangrijk: als ik zelf patiënt ben in een ziekenhuis, verwacht ik dat alles in orde is, tot in elk klein detail. Maar voor de manager, de arts en de verpleeg- en zorgkundige waren er misschien te veel regeltjes, te veel werkgroepen en te veel protocollen. In een sector onder druk leidt dat tot wat men “verandermoeheid” noemt. Ik hoor in het buitenland overal hetzelfde: er is een limiet bereikt.’

Het financiële plaatje speelde mee in de keuze van GZA om ermee te stoppen: jaarlijks besparen ze 600.000 euro.

‘Voor de manager, de arts en de verpleeg- en zorgkundige waren er misschien te veel regeltjes, te veel werkgroepen en te veel protocollen’ KRIS VANHAECHT Professor KU Leuven

‘Niet al dat geld gaat naar de accrediteurs. Ziekenhuizen moeten blijven investeren in verbeter­acties die echt nodig zijn. Er kan zeker wel bespaard worden op de hele business die rond het accreditatieverhaal is gebouwd, denk maar aan consultants die het ziekenhuis adviseren bij de hele voorbereiding en bij proefaudits, of vertalers en tolken die een graantje meepikken.’

Hoe de ziekenhuizen toch blijven motiveren om voor kwaliteit te gaan?

‘Veel zorgverleners vinden dat er in de kwaliteitsdiscussie te veel aandacht gaat naar wat fout kan gaan, en dat het positieve te weinig wordt belicht. Er moet ook tijd zijn voor die kleine, waardevolle momenten die een patiënt, familielid én zorgverlener een warm en veilig gevoel geven. Ik noem dat: “van incident tot Mangomoment”. Het is dankzij zulke warme babbels dat je personeel bevlogen en gemotiveerd zal blijven.’

Hebt u al een alternatief?

‘Op vraag van Zorgnet Icuro, de koepel van Vlaamse ziekenhuizen, is vorig jaar aan de KU Leuven een leerstoel opgericht om onderzoek te doen naar ‘de toekomst van het Vlaamse kwaliteitsbeleid’. Ik bekleed die samen met professor Dirk De Ridder. We worden door een ruime klankbordgroep ondersteund en willen samen zoeken wat wenselijk en haalbaar is.’

Hoe pakt u dat aan?

‘Ten eerste willen we nagaan wat de impact is geweest van het kwaliteitsbeleid van de afgelopen tien jaar. Meer dan acht op de tien ziekenhuizen hebben al toegezegd om mee te werken. Vervolgens willen we nagaan wat wenselijk én haalbaar is, onder meer door ook in voorbeeldlanden te gaan kijken. In het finale advies moet de lat wel hoog genoeg blijven. De kwaliteit moet erop vooruitgaan en mag niet stagneren.’

‘Ik weet niet of de Vlaamse zorginspectie over een paar maanden al klaar is om de kwaliteit van ziekenhuizen te bewaken en adviezen te geven. Dat zal nog moeten blijken.’

(Dit artikel verscheen op zaterdag 22 dec 2019 in De Standaard.)

Belangrijke dag voor Mangomoment

BELANGRIJKE DAG VOOR MANGOMOMENT !

Vandaag was het een belangrijke dag voor de toekomst van Mangomoment. Wij hadden immers zopas onze kick-off vergadering van het nieuwe, door Kom op tegen Kanker ondersteunde project, “Op zoek naar een #Mangomoment cultuur” en dit samen met 21 Vlaamse zorgorganisaties.

21 deelnemers

Het werd een interessante, leerrijke, inspirerende en warme bijeenkomst met onze Mangomoment-Ambassadeurs uit ASZ – Aalst/Geraardsbergen/Wetteren Az Damiaan Oostende AZ Alma AZ Herentals az Sint-Blasius AZ Sint-Jan Brugge Oostende AV AZ Turnhout Vzw Stijn: De Klimroos Familiehulp Heilig Hart Ziekenhuis Heilig Hartziekenhuis mol Jan Yperman Ziekenhuis Ieper OLV Ziekenhuis Aalst Asse Ninove Sint-Jozefskliniek Triamant Haspengouw Triamant HQ UZ Leuven Jessa Ziekenhuis Imeldaziekenhuis Bonheiden AZ Sint-Lucas Gent Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL) en Az Vesalius.

Deze ambassadeurs zullen de komende drie jaar samen zoeken naar inspirerende en warme zorgmomenten. Ze zullen in de komende weken ieder 3 teams selecteren die aan dit project kunnen meewerken. De multidisciplinaire leden van de teams worden ondersteund in de uitbouw van een Mangomoment Cultuur. Op basis van lokale inspiratieworkshops, regionale kennisdeling, netwerkbijeenkomsten KU Leuven en in 2021 een eerste symposium gaan we samen van start. Binnen 18 maanden verwelkomen we nog eens 20 andere zorgorganisaties die de huidige topteams kunnen vervoegen. Wenst u zich nu reeds kandidaat te stellen, dan kan dat, maar eerst gaat al onze aandacht naar deze eerste groep. De expertise die vandaag gedeeld werd en de talrijke initiatieven die werden toegelicht, stemmen ons meer dan hoopvol dat dit een boeiend traject zal worden. Kennis vermenigvuldigen door te delen, daar gaan we voor.

21 deelnemers groepsfoto

Wenst u meer informatie, ga dan eens kijken op www.mangomoment.org of je kan altijd met ons contact opnemen via onze projectcoördinator Evamarie.Castro@kuleuven.be

Laat je, zoals reeds 2300 andere personen, inspireren door ons boek “Mangomoment, met een klein gebaar naar warmere zorg”. MISSCHIEN WEL EEN IDEAAL KERSTGESCHENK… Bestel snel via https://www.acco.be/nl-be/items/9789463792479/Mangomoment
Wenst u liever de Engelstalige versie van ons boek, dan moet u nog even wachten, maar vanaf Februari 2020 zal dit ook beschikbaar zijn.

What are all these “Mangomoment” tweets about???

“I am convinced that a Mangomoment brings Joy in Life for patients & family and Joy in Work for healthcare professionals.” 

Recently we have published lots of tweets about “Mangomoments“. I receive lots of positive feedback on the new campaign but also some questions from international colleagues as most of the Mangomoment-stuff is in Dutch. That is why I publish this new blog with information for my international social network. I hope you find it interesting and look forward to your feedback.

Follow us on twitter: @MangoLIGB or visit the website www.mangomoment.be or more info on the project and background www.ligb.be

The coverage on the national television news on Saturday Feb 3, can be found here (in Dutch) and you can also read our KULeuven BLOGT (in Dutch).

Mango logo foto 2018

How did I get inspired by Mango’s?

Two months after waking up from coma in intensive care, Viviane described how hard it was lying in bed all the time, what the sound of the bedside alarms did to her, what the gray ceiling looked like, how she heard the voices of deceased family members and saw them standing next to her bed, and why she thought about euthanasia,… Her reflections were captured on a documentary by a journalist, Annemie Struyf, who stayed for two weeks as an observer at an intensive care unit in a major teaching hospital (UZ Leuven), and who was clearly emotional as she was touched by Viviane’s story. Following a tense silence, the journalist asked: “Is there something I can do now for you, that would make you happy?”. Viviane’s answer was surprising … “a mango, I would really like to taste a mango again, that is what I really like”. At the last day of her observation, the journalist brought Viviane a mango. Viviane was touched and became emotional, expressing that she “will never ever forget this moment” (Via Annemie, 2015).

Why was I confused about this emo-moment at Leuven ICU?

The documentary confused me. How was it possible that none of the healthcare workers had asked her this basic question: “What can I do now for you, to make you happy?” And how can a “mango” give a patient such an unforgettable moment? I got in touch with the journalist, informed her about my work on quality, patient safety and second victims and asked her if the scene was set up or that it just spontaneously happened. “Of course it was spontaneous, it just happened, there was positive chemistry between us” the journalist replied.

A year later, we have finished the pilot phase of the “in search of Mangomoments, from never to always events” campaign within oncology. With the support of  Kom Op Tegen Kanker (Stand up to Cancer), the effort has yielded over 200 Mangomoments-stories, provided by cancer patients, family members and healthcare professionals. They bring happiness and joy.

How is “Mangomoment” defined and can these examples help you to understand our concept?

Mangomoments are small, unexpected, surprising, nearly unnoticeable acts or gestures during daily care activities, which are of great value in the care experience of patients, residents, families and/or healthcare professionals. They happen during normal care activities and are different from events like “make a wish” or “VIPs visiting the children’s hospital”.

The following three examples serve to illustrate: 1) the story of the lady who was just diagnosed with breast cancer and her physician came to her room at the end of his working day, without his white coat, just to be with her for five minutes and listen to her or 2) the story that was told by the director of a nursing home who was asked to take a picture in the snow of two residents in love – a photograph that became their Christmas card or 3) the story of a lady who told us that her Mangomoment of the day was the arrival of the housekeeping lady, because she was the only one not asking questions about fatigue, pain and nausea but chose to share the daily news from the tabloids in a normal, everyday kind of conversation.

Are Mangomoments linked with “micromoments of positive resonance”?

Dr. Barbara Fredrickson, professor of psychology at the University of North Carolina, argues that people need to get essential daily nutrients, not only from food, but also from a laugh, a hug or even a smaller moment of positive emotion, especially with someone with whom they click, as they open themselves up to one another and connect. The kinds of nutrients found in the “positive chemistry” as described by the journalist. These micro-moments of positive resonance build bonds, weave the social fabric that creates our communities and promote health (Fredrickson, 2013).  Peter Pronovost states that we should actively search for micromoments of positive resonance and they should expand to how clinicians treat one another as well (Pronovost, 2016). In our recent work on second victims with clinicians involved in adverse events, we found that an open, non-blame, culture and personal positivism play an important role in the aftermath of such an event (Van Gerven et al., 2016). Second victim symptoms like hypervigilance, fear, stress, shame, doubt and flashbacks, do not help clinicians in openly disclosing the events and restore trust. This lack of openness and communication makes clinicians feel uncomfortable towards patients, family members and their own team members. Having positive care experiences can make clinicians more resilient and enhance their work engagement.

What has Dame Judy Dench got to do with Mangomoments?

I still wondered if it was a coincidence that Viviane asked for a “mango” during her ICU stay. In October 2017, Dame Judy Dench, the actress and Academy Award winner, better known as “M” in the James Bond movies, appeared in Victoria & Abdul, a movie on the friendship between the empress and her Indian clerk. As their friendship deepens, the queen begins to see a changing world through new eyes, joyfully reclaiming her humanity. When Victoria and Abdul are walking through the park and Victoria asks “A mango, what is it?”, Abdul answers “The queen of fruit!  In India, gifting a basket of mangoes is considered a gesture of friendship. The sacred mango tree is a symbol of love.” The movie trailer concludes “A queen for a queen. Abdul Karim, introduced Victoria to the mango, and made the world a little sweeter”.

So please join our Mangomoment-movement and make healthcare a little …

Maybe it is time for healthcare to make Mangomoments more objective and discuss them during interprofessional briefings. It will bring happiness to patients and families and perhaps they can decrease burnout by enhancing engagement and Joy in Work (Perlo et al, 2017). Maybe even high impact scientific journals should launch next to editorials & viewpoints, a section on “Mangomoments” and help us to make healthcare a little sweeter.

This blog is based on my recent perspective in Lancet Oncology and the Blog at KULeuven BLOGT:

Vanhaecht, K. (2018). In search of Mangomoments.                                                                       The Lancet Oncology, 19 (2), art.nr. https://doi.org/10.1016/S1470-2045(18)30034-2, 165.

I acknowledge all members of the Mangomoment team (Elly, Ellen, Deborah, Ellen and Luk) at the Leuven Institute for Healthcare Policy, KU Leuven and Kom Op Tegen Kanker (Flemish Cancer Foundation) for the unrestricted grant. Thank you to Annemie Struyf, the journalist, for the inspiration. A special thank you to Pedro Delgado and Maureen Bisognano of the Institute for Healthcare Improvement (IHI) for their help in writing the Lancet Oncology perspective. Thanks to Sarah Somers of KU Leuven News Agency for the help with the KULeuven BLOG and the Press-team of KU Leuven (Tine, Sigrid, Bregt, Sarah), Press team of Leuven University Hospitals (Suzy & Sara) and the incredible team of KOTK (Inge, Isabel, Karen, Anja, Lieve, Chris, Marina, Daniel, Hedwig, Marc and colleagues).

Ethical Committee: The campaign is approved by the Ethical Committee of Leuven University Hospitals, Leuven, Belgium with reference number B322201731927

Funding Agency: The campaign is funded by the Stand Up To Cancer, Kom Op Tegen Kanker, with an unrestricted grant

References:

Via Annemie (2015). Eén.be. https://communicatie.een.be/via-annemie–annemie-struyf-op-intensieve-zorg (last accessed 01/03/2018)

Fredrickson, B. L. (2013). Love 2.0. New York: Hudson Street Press/Penguin.

Pronovost, P. (2016). Patient Care: What’s Love Got to Do with It? Armstrong Institute Blog. Available at https://armstronginstitute.blogs.hopkinsmedicine.org (last accessed 01/03/2018)

Van Gerven, E., Bruyneel, L., Panella, M., Euwema, M., Sermeus, W., Vanhaecht, K. (2016). Psychological impact and recovery after involvement in a patient safety incident: a repeated measures analysis. BMJ Open, 6 (8), art.nr. 27580830

Victoria & Abdul (2017). A humble servant and a mighty queen. Universal Pictures. https://www.facebook.com/UniversalPicturesBelgium/videos/10212913638329628/

Perlo J, Balik B, Swensen S, Kabcenell A, Landsman J, Feeley D. (2017). IHI Framework for Improving Joy in Work. IHI White Paper. Cambridge, Massachusetts: Institute for Healthcare Improvement.

And if you ask us if we are supported ?

Yes we are! Even our Flemish Minister for Health, Jo Vandeurzen, published a video message on Mangomoments (in Dutch):

 

 

And to end this blog … just some “Mangomoment” fun I received from my colleague Barbara … as everybody is linking me now with Mango’s …

 

 

MANGOMOMENT is a registered Trademark by KU Leuven.

ISQUA will take the global lead in breaking the Second Victim taboo

WATCH THE ISQUA WEBINAR HERE ON YOUTUBE

ISQUA webinar

On March 14, 2017 I had the priviledge to speak to an international community of Healthcare leaders, all interested in the support of Second Victims after Adverse Events. The webinar was hosted by ISQUA (International Society for Quality in Healthcare) and followed all over the world. The webinar is part of the ISQUA fellowship program, but this webinar was an open webinar. 23% of the participants came from Africa & Middle East, 16% from North America, 5% of South & Central America, 37% from Europe and 19% from Asia-New Zealand-Australia and the Pacific Islands. The audience consisted of Healthcare professionals, researchers and policy makers. 18% of the delegates was already involved in a patient safety incident with permanent harm of an incident in which the patient died.

It was a pleasure and honor to share our Leuven Institute for Healthcare Policy experience and expertise on Second Victims. Since 2010, with the master dissertation of Deborah Seys, it all started for us. Later the PhD Study of Eva Van Gerven and our international colleboration with our US, Italian, Scandinavian, Irish, Spanish, UK and Dutch colleagues lead to some landmark papers in the field.

During this ISQUA webinar I gave an overview on our work. Although it was me speaking to the international community, this webinar was the result of real teamwork over the past 7 years. As I mentioned in a tweet #ProbablyTheBestTeamInTheWorld !

If you missed the webinar, WATCH IT HERE FOR FREE and if you want to find out more, come and listen & talk to us during the 2017 ISQUA Conference in London.

Warm Regards,

Kris

 

 

 

 

Onderzoek Second Victims Nederland verschenen in Zorgvisie.

Op vrijdag 7 oktober 2016, verscheen volgend interview in ZORGVISIE. Met dank aan journalist Bart Kiers voor waardige en correcte weergave van ons interview. Ben zeer verheugd met de wijze waarop ZORGVISIE dit thema onder de aandacht heeft gebracht en kijk uit naar lezing op het Executive Seminar op 8 november. Vandaag staat de teller van het artikel al op meer dan 16.900 lezers.

Het onderzoek dat in het artikel besproken wordt, gebeurde in samenwerking met Dr. Gerda Zeeman en Dr. Loes Schouten en verliep binnen de 10 deelnemende ziekenhuizen van het Leernetwerk Peer Support (zie lijst onderaan artikel) bij VVAA. De wetenschappelijke analyse van het onderzoek werden uitgevoerd in samenwerking met Dr. Ellen Coeckelberghs en Drs. Deborah Seys van het LIGB-KULeuven.

Er is eveneens een persbericht vanuit KU Leuven beschikbaar alsook achtergrondinformatie bij het onderzoek.

Helft zorgverleners is angstig na incident

(Door Bart Kiers, Journalist Zorgvisie)

Ruim de helft van de zorgverleners heeft na een medisch incident last van angst, stress en twijfel. Dat vergroot het risico op nieuwe incidenten. Tien procent heeft langdurig last van flashbacks of angst. De ondersteuning van zorgverleners staat nog in de kinderschoenen.

Dat zijn de belangrijkste bevindingen van onderzoek van professor Kris Vanhaecht van de KU Leuven in opdracht van het Leernetwerk Peer Support van de vereniging voor zorgprofessionals VvAA. Vanhaecht heeft met organisatieadviseur Loes Schouten en gynaecoloog Gerda Zeeman 2387 zorgverleners bevraagd in tien Nederlandse ziekenhuizen over de gevolgen van incidenten met patiëntveiligheid. Patiëntveiligheidsincidenten zijn onbedoelde gebeurtenissen in het zorgproces die tot schade hebben geleid, hadden kunnen leiden of nog kunnen leiden. De helft van de ondervraagden betrof verpleegkundigen (55 procent), 25 procent waren medisch specialisten, 10 procent waren jonge artsen in opleiding en een restgroep van leidinggevenden en verloskundigen.

Ernstige incidenten: 200 zorgverleners
Van de ondervraagden geeft 85 procent aan in hun loopbaan betrokken te zijn bij incidenten. Een groep van 200 zorgverleners is de afgelopen zes maanden betrokken geweest bij een ernstig incident met blijvende schade of overlijden. Ruim vijftig procent noemt hyperalertheid, schaamte, twijfel over eigen kennis en kunde, stress en zich angstig voelen als belangrijkste symptomen. ‘Hyperalertheid en extra waakzaamheid zijn op zichzelf goede eigenschappen’, zegt Vanhaecht, ‘maar als je langdurig hyper werkt, dan is dat belastend. Dan kun je niet meer met een veilig gevoel de routinematige werkzaamheden doen. Zorgverleners die last hebben van angst, stress en twijfel over hun eigen kennis en kunde lopen een groter risico om opnieuw betrokken te raken bij incidenten. In onderzoek in Italië komt naar voren dat artsen na incidenten defensief gaan handelen en onnodige onderzoeken laten doen.’

Flashbacks en PTSS
Ruim een op de tien zorgverleners heeft langdurig last van flashbacks en slapeloosheid. Vanhaecht: ‘Deze groep heeft symptomen die vallen onder post-traumatische stress stoornis (PTSS). Over het algemeen geldt: hoe ernstiger het incident, hoe groter de gevolgen voor zorgverleners. Soms blijft een casus zorgverleners jaren achtervolgen. Zeker als er een tuchtzaak is, worden ze er steeds opnieuw mee geconfronteerd.’

Verantwoordelijk voelen voor incident
Maar uit grootschaliger Belgisch onderzoek is naar voren gekomen dat ook kleine incidenten bij artsen en verpleegkundigen een enorme impact kunnen hebben, vertelt Vanhaecht. ‘Dat komt doordat zorgverleners het hart op de goede plek hebben. Als er één ding is dat ze niet willen, is het wel onbedoelde schade toebrengen aan patiënten. Zodra zorgverleners zich verantwoordelijk voelen, hebben ze vaak last van psychosociale gevolgen. Ook al was het incident niet persoonlijk verwijtbaar, maar te wijten aan een organisatorische fout. Ze nemen de problematiek mee naar huis en reageren zich af op gezinsleden of partner.’

Zorgverleners als second victim
Zorgverleners willen na een incident vooral weten wat er precies is gebeurd. Vanhaecht: ‘Ze willen weten hoe het incident heeft kunnen gebeuren en hoe zij daar betrokken bij zijn geraakt. Ze willen ook duidelijkheid over de afhandeling.’ De ondersteuning van ziekenhuizen laat echter nog te wensen over. Over het algemeen vindt men die bij collega’s en naasten. Vijftien tot twintig procent van de ondervraagden had wel behoefte aan een gesprek met een neutraal persoon, maar dat is niet gebeurd. ‘Vanzelfsprekend zijn patiënten het belangrijkste slachtoffer van medische incidenten. Maar we moeten het taboe doorbreken dat ook zorgverleners slachtoffer kunnen zijn van een incident. In Angelsaksische landen heeft men daar een goede term voor: second victim. Hier ligt echt een taak voor de raad van bestuur van ziekenhuizen en de medische staf. Zorgverleners moeten weten dat hun reactie niet abnormaal is. We moeten ze vertellen dat betrokken raken bij incidenten onderdeel uitmaakt van hun loopbaan. Hoe beter de ondersteuning voor zorgverleners, hoe beter ook de nazorg voor patiënten is.’

Peer Support in de zorg
De ondersteuning in de tien ziekenhuizen van het ‘Leernetwerk Peer support in de zorg’ laat variatie zien. ‘Deze ziekenhuizen zijn echt koplopers, want ze willen de ondersteuning aan zorgverleners verbeteren. Het is voor zorgverleners belangrijk dat ze met collega’s kunnen praten over incidenten. Dat kan ook een vakgenoot in een ander ziekenhuis zijn. Een deel van de zorgverleners heeft behoefte aan professionele ondersteuning: meerdere gesprekken met zorgverleners die daarin getraind zijn. Zorgverleners met PTTS zijn het beste af met hulp van psychiaters of psychologen.’ De deelnemende ziekenhuizen zijn Isala, Zuyderland Medisch Centrum, Flevoziekenhuis, Bernhoven, Rode Kruis Ziekenhuis, Gelre Ziekenhuizen, IJsselland Ziekenhuis, Jeroen Bosch Ziekenhuis, Bravis Ziekenhuis en het LUMC

 

IMAGINE2

Alleen als we artsen écht betrekken bij kwaliteitsverbetering, verhogen we het niveau van patiëntenzorg en leiderschap. Het programma Imagine2 rust medisch specialisten in deelnemende ziekenhuizen toe voor blijvende kwaliteitsverhoging.

De patiëntenzorg continu verbeteren vraagt een significante inzet en betrokkenheid van iedereen binnen het ziekenhuis. De basisprincipes voor verbetering zijn al beschreven door Walter Shewhart, William Edwards Deming en Joseph Juran, de kwaliteitsgoeroes uit de vorige eeuw.

Voor betere ziekenhuiszorg moeten we dan ook back to basics en de eerste stap hierbij is het betrekken van de kernspelers in het proces: medisch specialisten.

Clinical leadership

Blijvende kwaliteitsverbetering vraagt om clinical leadership. Dat wil zeggen dat medisch specialisten – met andere zorgverleners – medeverantwoordelijkheid nemen en engagement tonen om grote en kleine veranderingen te ontwikkelen, testen, implementeren en borgen. In het programma Imagine2 voor betere ziekenhuiszorg is de clinical leadership-opleiding voor artsen dan ook een prominent onderdeel. Marjo Jager vertelt je wat het met haar deed.

Zelf omschrijven medisch specialisten clinical leadership als volgt: ‘Voorbeeldrol opnemen, anderen inspireren, betrouwbaar zijn, je ervaring en expertise delen, anderen enthousiasmeren, visie uitdragen, authentiek zijn, verbindend optreden en de organisatie helpen transformeren’. Deze omschrijvingen komen van deelnemers aan het eerdere programma Imagine1, dat liep onder leiding van het toenmalige CBO. Om een rol als clinical leader te kunnen vervullen, maken de deelnemers zelf een transformatie door tijdens de opleiding. Ze krijgen training in kwaliteitsverbetering en veranderkunde en leren vooral veel over zichzelf. Zij beschrijven dit als ‘werken aan persoonlijke groei, leren reflecteren, jezelf ontwikkelen en bewust uit je comfortzone treden’. Bekijk hier alvast een tweede getuigenis van Mirjam Schotman.

leadership with heart

Sleutelrol

Erasmus Centrum voor Zorgbestuur coördineert vanaf dit jaar het Imagine2-programma. Zoals gezegd neemt de clinical-leadership-opleiding hierin een belangrijke plaats in. Het is een meerdaags traject waarin naast kennisontwikkeling ruim tijd is voorzien voor intervisie, groepswerk en interactie. Ik ben blij hier mijn steentje aan te mogen bijdragen.

Medisch specialisten hebben een sleutelrol in de verbetering en vernieuwing van zorg, maar zij kunnen dit niet alleen. Betrokkenheid van iedereen in het ziekenhuis is nodig om blijvende verbeteringen te realiseren. Imagine2 heeft daarom nog twee componenten, die de clinical leaders direct verbinden met andere betrokkenen in het ziekenhuis. In het in-company verbeterprogramma werken de artsen samen met andere professionals, managers en bestuurders aan een concrete verbetering. In het bestuurlijk programma reflecteren zij met de bestuurders van de deelnemende ziekenhuizen op hun rol in de kwaliteitsverhoging en vernieuwing. Zo geven we deze medisch specialisten een unieke rol in de kwaliteitsverbetering, waardoor ze hun talenten kunnen tonen en clinical leadership doorontwikkelen.

(Deze post werd eerder gepubliceerd in PODIUM, een uitgave van Erasmus Centrum voor Zorgbestuur, Rotterdam)

 

“Ziekenhuizen moeten zorgverleners die betrokken waren bij fouten steunen”

LEUVEN 19/04 19:53 (BELGA)
Ziekenhuizen moeten specifieke ondersteuningsmechanismen uitwerken en implementeren voor zorgverleners die betrokken waren bij een ‘patiëntveiligheidsincident’ (PVI). Daarbij is er in de zorg iets fout gelopen met schade aan de patiënt tot gevolg. Daarvoor heeft professor Kris Vanhaecht van het Leuvens Instituut voor Gezondheidszorgbeleid van de KU Leuven dinsdag gepleit tijdens een studiedag.

Secondvictim

Uit onderzoek door Eva Van Gerven bleek begin dit jaar dat 9 procent van de artsen en verpleegkundigen die zij ondervroeg het voorbije halfjaar betrokken was bij een PVI. Dat had voor hen zowel een persoonlijke als professionele impact. Zo lopen ze een grotere kans op bijvoorbeeld burn-out of problematisch medicatiegebruik. De psychologische impact was groter naarmate het incident ernstiger gevolgen had voor de patiënt, de betrokkene zich verantwoordelijk voelde en het een vrouwelijke zorgverlener betrof. De impact varieerde ook naargelang de organisatiecultuur veiliger en opener was.

“Wat de professionele impact van een fout betreft waarbij de betrokken zorgverleners zich niet meer goed voelen in het team, vertrouwen missen en dergelijke, is het belangrijk dat het hele team samen analyseert hoe dit kon gebeuren, er lessen uittrekt en acties onderneemt om dergelijke dingen in de toekomst te voorkomen. Dergelijke aanpak werkt helend en is ook efficiënt. Negentig procent van de incidenten in ziekenhuizen blijkt immers niet de fout van het individu maar het resultaat van systeemfouten”, aldus Vanhaecht.

Daarnaast zijn er de nefaste gevolgen op persoonlijk vlak. “Ziekenhuizen moet mensen aanstellen en opleiden die in staat zijn op een menselijke wijze de betrokken collega diets te maken dat neerslachtigheid, niet kunnen inslapen, en huilen normale reacties zijn. Men moet zorg dragen voor de betrokken medewerker, zijn vertrouwen laten blijken en dat ook op langere termijn blijven opvolgen. De ondersteuning is niet alleen nodig als de betrokkene een fout gemaakt heeft, maar ook bij andere onverwachte complicaties bij patiënten waaraan zij geen schuld dragen”, stelt Vanhaecht.

Meer info over deze studiedag via www.zorgbeleid.be en op twitter #secondvictim